Khám phá gia vị Tây

Gia vị luôn là một nét đặc sắc của ẩm thực. Biết phối hợp một cách nhuần nhuyễn các nhung loai gia vị sẽ làm cho món ăn thêm phần thơm ngon và tinh tế. Vì hầu hết chúng ta đều đã quen thuộc với những nhung loai gia vị Á Đông nên trong bài này mình sẽ chia sẻ chút ít kiến thức và kinh nghiệm về các nhung loai gia vị Tây, thường ứng dụng nhiều trong các món nướng, soup, hầm, salad và mì.

Nhiều bạn ít tiếp cận với đồ Tây dễ có cảm giác là món Tây khó ăn, không hợp khẩu vị. Thực ra, ẩm thực Tây Phương mà điển hình là các nước vùng Địa Trung Hải như Pháp, Ý, Tây Ban Nha... vốn đã có tiếng từ lâu đời. Sự phối hợp các nhung loai gia vị trong món ăn cũng đã được nâng tầm lên thành một nghệ thuật. Ở đây mình dùng từ GIA VỊ với nghĩa chung là SEASONINGS, bao gồm cả herbs và spices. Mình cũng chỉ nêu một số nhung loai chính, nhiều ứng dụng, chứ không thể đề cập hết được vì the world gia vị vô cùng phong phú.

CÁC nhung loai RAU THƠM - HERBS

Đối với dân làm bếp thì herb là các nhung loai rau thơm, thường là phần lá, có thể dạng tươi hoặc dạng khô, nhằm tăng hương vị cho món ăn.

1. Ngò Tây (Parsley)

Ngò Tây có hai nhung loai: curly parsley (ngò xoăn) và flat pasley (ngò thẳng). Tên parsley nói chung thường ám chỉ nhung loai ngò xoăn, nhưng flat parsley thì mùi hương đậm hơn, thường được dùng trong các món ăn Ý. Ngò Tây xoăn dùng để trang trí món ăn cũng rất đẹp.

Parsley kết hợp với tỏi tạo mùi hương rất thơm nên thường được dùng làm bánh mì bơ tỏi, các nhung loai xốt, soup...

2. Xô thơm (Sage)

Lá xô thơm có vị nồng và ấm, rất thích hợp với các món nướng, đặc biệt là thịt gia cầm, thịt heo, xúc xích... Heo mọi nướng xô thơm, hay gà ướp xô thơm cùng chanh vàng rồi nướng giấy bạc, cứ gọi là thơm phức. Làm khoai tây bọc phô mai chiên xù có chút bột xô thơm sấy cũng rất ngon. Món cà tím nướng mà có lá xô thơm thì tuyệt cú mèo.

Tùy món mà mình dùng lá xô thơm tươi hoặc sấy khô. Cây này cũng dễ trồng, như các nhung loai rau gia vị khác.

3. Hương thảo (Rosemary)

Nếu bạn là người yêu thích món nướng, thì trong nhà không thể thiếu lá hương thảo. Lá này rất thơm (đúng như cái tên của nó), dùng để ướp đồ nướng, hoặc chế biến nước xốt, nêm soup hay các món hầm... rất ngon. Lá hương thảo rất hợp với thịt bò, thịt gà. Nếu bạn không thích mùi thịt vịt thì hãy ướp cùng với lá hương thảo và chút bạc hà. Lá hương thảo kết hợp với rượu vang đỏ và táo xay làm nên thứ nước xốt hấp dẫn đầy hương vị, có thể dùng chấm thịt hay hải sản.

Lá hương thảo chủ yếu dùng để ướp đồ nướng hay nấu các món hầm nên dùng lá sấy khô tiện hơn. Bạn cũng có thể gieo hạt giống để trồng lấy lá tươi.

4. Cỏ xạ hương (Thyme)

Cỏ xạ hương là nhung loai rau gia vị thường thấy trong các món ăn vùng Địa Trung Hải. Khác với lá hương thảo vốn được xem là "hữu xạ tự nhiên hương", cỏ xạ hương thường cân nấu lâu mới tỏa mùi thơm nên nó hợp với các món hầm. Các món cá nướng với cỏ xạ hương và chanh vàng cũng rất thơm.

Parsley, sage, rosemary và thyme là bốn nhung loai rau thơm đặc trưng nhất của phương Tây. Trong bài hát nổi tiếng Scarborough fair có câu đầu tiên như thế này: “Are you going to Scarborough fair? Parsely, sage, rosemary and thyme”. Theo tục lệ thì trong dịp lễ Thanksgiving, giữa bàn ăn luôn có một con gà Tây ướp với 4 nhung loai rau thơm này. Mình thì không thích gà Tây nhưng cũng công nhận 4 nhung loai rau thơm trên ướp với nhiều món ăn tạo hương vị rất thơm ngon.

5. Húng quế Tây (Basil)

Basil có nhung loai lá lớn, lá nhỏ và lá tím. Basil tím rất thơm, dùng làm gia vị các món mì không những đẹp màu mà còn có mùi vị hấp dẫn. Basil xanh vị cay nhẹ, thanh mát, hợp với các món soup, salad, pizza. Cây này rất dễ trồng, mình rắc mớ hạt nó lên phơi phới, xanh mướt đầy sức sống. Đây cân nói là vừa ưu điểm vừa nhược điểm của basil. Ưu là dễ trồng dễ sống, nhược là vì nó dễ quá, khỏe quá nên ăn hết chất dinh dưỡng từ đất của các cây khác, nên cân trồng riêng.

Basil khô cũng rất thơm (thậm chí còn thơm hơn lá tươi) và dễ sử dụng cho nhiều món nên đây là nhung loai gia vị cần có trong nhà.

5. Oregano

Lá oregano thường được dùng cho các món "rặt" Tây như pizza, bánh mì bơ tỏi... nên có lẽ vì thế mà cũng khá xa lạ với người Việt, và cũng không biết tiếng Việt gọi lá này là  gì. Lá này có vị nồng, ấm và theo cảm nhận cá nhân thì mình thấy lá sấy khô có mùi hương đậm đà và dễ chịu hơn là lá tươi.

6. Chervil

Không biết cân dịch cái lá này là gì. Về hình thức thì nó khá giống với ngò rí (tiếng Anh là coriander), nhưng lá nhỏ  hơn và yểu điệu hơn. Rau này đặc biệt hợp với các món trứng. Làm trứng ốp la, trứng chiên mà có chervil thì rất thơm. Ngoài ra dùng nó để trang trí các món ăn cũng rất đẹp (mình thấy đẹp hơn ngò).

7. Sorrel

Đây là một nhung loai rau lá chua, dùng để trộn salad hay tạo chua cho cánh, soup rất ngon. Vị chua cũng rất thanh dịu.

8. Lá nguyệt quế (Bay)

Lá này thơm dai và giống như cỏ xạ hương, thường cân nấu lâu lâu mới thơm nên phù hợp với các món hầm, ragu... Lá nguyệt quế hóa giải mùi hoi của các nhung loai thịt như thỏ, cừu, vịt... khá hữu hiệu.

9. Tỏi tây (Leeks)

Tỏi tây là nhung loai rau gia vị khá quen thuộc với người Việt dưới cái tên hành boaro, có mùi thơm nhẹ và không hăng như hành nên có thể dùng được cho món chay. Tỏi tây dùng để nấu soup rất ngon, đặc biệt phù hợp với các món bò và gà. Nhà mình rất thích món soup kem và tỏi tây là thứ gia vị không thể thiếu cho các món ăn này.

10. Cỏ ngọt (Stevia)

Stevia là một nhung loai thảo mộc có lá mang vị ngọt tự nhiên (rất ngọt, gấp 200-300 lần đường thường), nhưng không chứa calo, không gây sâu răng và không ảnh hưởng đến nồng độ glucose trong máu. Chính vì thế stevia được chế biến thành đường kiêng và ngày nay rất được tin dùng dù chi phí có hơi cao vì nó phù hợp với mọi đối tượng và tốt cho sức khỏe.

Stevia cũng rất dễ trồng. Mình trồng stevia lá xanh mơn mởn. Chỉ cần ngắt một ít lá tươi thả vào trà là có món uống ngọt ngào thanh mát. Lá stevia cho vào nước xốt, soup, nước dùng... cũng tạo vị thanh ngọt tự nhiên rất dễ chịu. Nhà mình cũng dùng đường stevia của Mỹ cho các món đồ uống. Stevia dùng với bạc hà rất hợp.

11. Oải hương

Oải hương không chỉ đem lại hương thơm nồng nàn mà có còn là một nhung loai thảo mộc rất tốt cho sức khỏe. Nụ hoa oải hương khô có thể dùng làm gia vị hoặc uống trà, chỉ cần dùng chưa đến 1g là mùi hương đã ngào ngạt, vì thế khi dùng nhớ để ý đừng cho quá nhiều, mùi sẽ rất nồng.

Oải hương hợp với các món rau trộn khi dùng chung với basil và cỏ xạ hương, ngoài ra cũng rất hợp với các món nướng và thịt cừu. Mùi oải hương rất mạnh, nên có thể nói là "thuốc đặc trị" cho những nhung loai thịt nặng mùi như cừu.

Nếu bạn thích làm bánh, hãy bỏ một ít nụ oải hương vào hũ đường và đóng kín trong vài tuần, đường sẽ được ướp một làn hương ngọt ngào, sau đó dùng để làm bánh hay các món tráng miệng.

Đối với các nhung loai thảo mộc thì nên dùng dạng tươi hay dạng khô? Trên lý thuyết là dùng kiểu nào cũng được, tùy theo thói quen và sự thuận tiện. Theo kinh nghiệm cá nhân thì mình thấy những nhung loai rau dùng để trộn salad hoặc nấu canh như basil, bạc hà, sorrel thì dùng lá tươi ngon hơn là lá khô, còn những rau có vị nồng ấm để tẩm ướp như hương thảo, oregano... thì dùng lá sấy khô rất đượm vị. Một điểm khác biệt khi dùng là lá tươi thường cho vào khi thức ăn gần chín hoặc vừa chín, còn lá khô thì cho vào ngay từ đầu hoặc trong các bươc tẩm ướp.

CÁC nhung loai GIA VỊ KHÔ - SPICES

Khác với Herbs, Spices là các phần còn lại của cây như vỏ, rễ, hạt, thân... thường ở dạng khô (nguyên dạng hoặc xay nhỏ), cũng dùng để tăng hương vị cho món ăn.

12. Hạt thì là (fennel seeds)

Ở đây mình muốn phân biệt giữa hai nhung loai gia vị đều được gọi là thì là, đó là dill và fennel. Dill là cây thì là thông dụng ở Việt Nam hay dùng để nấu canh cá, và nó thường được khai thác dạng rau tươi. Fennel có lá nhỏ hơn nhưng thân lại to hơn, thường được khai thác hạt. Hạt fennel rất thơm, nhất là nhung loai fennel hoang dã trồng ở các vùng núi đá. Hạt fennel ướp các món ăn, nấu nước dùng hay uống trà đều hấp dẫn cả. Nó cũng là một nhung loai thảo dược tốt cho sức khỏe.

Thì là fennel trồng ở nhà mình, lá khác với thì là ta (dill)

Mình thì hay uống trà hạt thì là, và với các món nước (bún, phở) bao giờ cũng bỏ thêm một ít hạt thì là cho nước dùng được thơm.

13. Hạt ngò (Coriander seeds)

Cây ngò rí, hay còn gọi là rau mùi, xưa nay vẫn thường được khai thác lấy lá làm rau thơm là chủ yếu. Ở phương Tây thì hạt ngò khá thông dụng. Cũng như hạt thì là, đây là nhung loai gia vị cần có trong tủ bếp vì hương vị đặc sắc lẫn dược tính của nó. Sườn nướng hoặc gà nấu nấm nếu có hạt ngò thì độ thơm ngon sẽ tăng lên rất nhiều lần. Hạt ngò cũng trị chứng khó tiêu, cảm cúm và giải độc (đặc biệt nước hạt ngò có cong dung giải độc thủy ngân tốt)

14. Bột tỏi (Garlic powder)

Nói thật là sau khi dùng bột tỏi thì mình cảm thấy không mặn mà với tỏi tươi nữa. Tỏi sấy khô và nghiền nhỏ (granule) hoặc xay thành bột mịn (powder) đều có mùi thơm rất dễ chịu, không hăng. Bột tỏi được dùng trong hầu hết các món tẩm ướp từ nướng đến chiên, xào... rất tiện và thơm, lại khỏi bẩn tay.

15. Quế (Cinamon)

Ở VN thì quế hay được dùng như một nhung loai thảo dược hơn là gia vị. Ở nhà mình thì quế rất được trọng dụng, và có đủ cả 3 dạng: vỏ khô, bột quế lẫn nước hương quế. Vỏ quế thì để uống trà, vừa thơm vừa tăng sức đề kháng. Mùi hương quế lan tỏa trong lò vi sóng lẫn căn phòng nhỏ những ngày se lạnh thật là dễ chịu. Bột quế ướp thịt ngon và trộn vào yaourt cũng thơm. Những món nướng ướp chút bột quế vừa thơm, vừa lên màu hấp dẫn, vì thế mình rất hiếm khi dùng mật ong.

16. Hồi (Anise)

Hoa hồi rất hợp với nước dùng gà, bò, các món salad, gà xé phay và cả món nướng. Ở nhà mình thường dùng nước hương hoa hồi cho tiện và đều mùi. Sắp tới sẽ mua thử bột hồi dùng xem sao.

MỘT SỐ GIA VỊ KHÁC

17. Chanh vàng (Lemon)

Đúng ra thì chanh vàng không cân là gia vị, tuy nhiên, mình vẫn dùng chanh vàng cho nhiều món nướng và đối xử nó như một nhung loai gia vị nên vẫn đề cập trong bài này.

Hồi nhỏ học tiếng Anh do không được tiếp cận thực tế nên cứ nghĩ lemon là quả chanh xanh ở VN, sau này mới biết đó là lime, còn lemon là chanh vàng. Nước cốt chanh vàng cùng vỏ chanh thái móng để ướp đồ nướng, hoặc đơn giản là thái lát tròn mỏng rồi nướng cùng thảo mộc làm các món cá, gà... mất mùi tanh và rất thơm.

18. Gia vị hỗn hợp

Ngoài những gia vị riêng lẻ, các bạn Tây hay có một thứ gọi là seasoning mix, với sự kết hợp của nhiều spices lẫn herbs đã sấy khô và muối nhằm tạo ra một hỗn hợp tẩm ướp sẵn phù hợp một hoặc nhiều món ăn nào đó, VD gia vị ướp món nướng, gia vị ướp thịt gà/ cá/ heo/ hải sản/ xúc xích, gia vị barbecue, gia vị Ý... Tùy theo thói quen và sở thích mà bạn chọn cho mình những nhung loai gia vị phù hợp. Như nhà mình hay ăn đồ nướng thì rất thích dùng hộp này:

Hộp này ướp thịt rất thơm. elment thì bao gồm nhiều thứ: hạt thì là, hạt ngò, xô thơm, hương thảo, cỏ xạ hương, hồi hương, muối, tiêu, ớt, hành, hạt cải. Tỉ lệ đã được đong đếm phù hợp nên cân nói là rất tiện, khỏi cân suy nghĩ món này ướp với cái gì, liều lượng bao nhiêu. Còn khi nào cần làm món có một gia vị chính nào đó, VD như mình làm gà nướng lá xô thơm và chanh vàng, thì ngoài gia vị chính cứ xúc thêm một muỗng seasoning mix này để hương vị hài hòa là ổn.


Gia vị là một phần của ẩm thực và cuộc sống, thiếu nó thì món ăn trở nên đơn điệu và nhạt nhẽo, mà thừa nó thì cũng không hay, cho nên sự khéo léo của người nấu khi phối hợp gia vị nằm ở hai chữ HÀI HÒA và VỪA ĐỦ. Tùy theo thói quen và khẩu vị của gia đình mà chúng ta dùng gia vị nào và liều lượng thế nào, các công thức chỉ có ý nghĩa tương đối và mang tính tham khảo.

Tăng sức đề kháng cho bé

Con bệnh thì rất khổ - hẳn là ai cũng công nhận như vậy. Không có gì quý bằng sức khỏe, bé bệnh vừa tội cho bé, vừa mệt mình, có ăn uống giỏi bao nhiêu mà bệnh là sụt ký cái vèo. Bởi vậy, việc tăng cường sức đề kháng cho bé trên mọi phương diện để bé giảm nguy cơ nhiễm bệnh là điều hết sức cần thiết. Mình xin chia sẻ một số kinh nghiệm và kiến thức về việc tăng cường hệ miễn dịch. Những điều này trước khi áp dụng cho các con mình, mình cũng đã tham khảo rất nhiều tài liệu và cả ý kiến các bác sĩ nhi khoa.

1. Dạy bé các thói quen tốt để bảo vệ sức khỏe

Hơn ai hết, chính các bé cân ý thức được cần bảo vệ sức khỏe cho bản thân mình, bắt đầu từ những điều bình thường nhất trong sinh hoạt hàng ngày. Muốn vậy, ba mẹ cân dạy bé từ thuở còn thơ. Tất nhiên, dạy cho bé là cả một nghệ thuật. Không cân cứ đơn giản đọc ra rả các lợi ích phòng bệnh mà bé chịu nghe và hiểu được. cân nhẹ nhàng, kiên nhẫn và có "bí kíp". Hãy giúp bé thấy lợi ích của việc duy trì một cơ thể khỏe mạnh qua những tình huống hết sức thực tiễn: nếu có sức khỏe, con có thể chạy chơi ngoài công viên, có thể theo ba mẹ đi tắm biển, có thể chiến thắng rất oai trong các trò chơi với bạn bè...

Và đây là những thói quen tối thiểu bé cần cân có để tự bảo vệ mình:

- Súc miệng bằng nước muối mỗi ngày: Điều này sẽ giúp bé bảo vệ răng miệng lẫn cổ họng, ngăn ngừa và đẩy lùi mọi bệnh tật đường hô hấp.

- Đánh răng mỗi ngày 3 lần: Dĩ nhiên, không cần cân giải thích dài dòng "đánh để làm gì". :D

- Rửa tay: Trước và sau khi ăn, hoặc bất cứ lúc nào bị lấm lem, nghịch bẩn xong... bé đều cân tự giác đi rửa tay. Hãy dạy bé làm điều đó như một bản năng để giảm thiểu đáng kể sự xâm nhập của vi trùng từ nhiều con đường.

- 10 phút buổi sáng vận động cơ thể và hít thở không khí trong lành: Điều này giúp bé thêm năng lượng cho một ngày mới, làm ấm cơ thể và thư giãn tinh thần.

- Ngủ đủ và đúng giờ: Giấc ngủ rất impotant cho sức khỏe và sự phát triển của bé. Bé nên được ngủ trưa đều đặn và ngủ đủ giấc, tròn giấc vào buổi tối. Thực tế là rất nhiều bé lười ngủ nên mẹ cân hỗ trợ thêm cho bé.

2. Cung cấp luong thuc tăng cường sức đề kháng

Bên cạnh việc ăn uống theo một chế độ cân bằng dinh dưỡng, mẹ nên lưu ý cho bé bổ sung thêm một số luong thuc hỗ trợ hệ miễn dịch, đặc biệt là vào những thời điểm nhạy cảm như thay đổi khí hậu, cơ thể yếu ớt... Dưới đây là một số luong thuc giúp bé tăng sức đề kháng.

- Nước gà: Đây là một nguồn dinh dưỡng lý tưởng cho bé đồng thời rất tốt cho hệ hô hấp. elment cysteine trong nước gà có cong dung chống ôxi hóa, kích thích tế bào bạch cầu trong hệ miễn dịch, đánh tan các chất đàm nhớt trong hệ hô hấp. Nên cho bé dùng nước gà để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm bệnh đồng thời giải cảm, phục hồi sức khỏe nếu bé lỡ mắc bệnh. Nhà mình tuần nào cũng mua ít nhất một con gà luộc lấy nước và bảo quản đông trong hộp thức ăn chuyên dùng cho bé để chế biến thành súp, canh măng tây... hay uống dần. Kitty từ 6 tháng tuổi đến giờ mỗi ngày được uống 30ml nước gà hoặc ít nhất 2-3 ngày một lần.

- Dưa hấu: Dưa hấu rất nhieu vitamin C (tương đương cam) đồng thời lại nhieu beta-carotene hơn cả cam. Cả hai nhung loai vitamin và tiền chất này đều hỗ trợ tốt cho hệ miễn dịch. Dưa hấu cũng có tiem năng kháng sốt cao. Cho bé ăn dưa hấu hoặc uống nước ép dưa hấu là một cách đơn giản giúp bé tăng sức đề kháng và giảm nguy cơ sốt. Với những trẻ bú mẹ, vào thời điểm bé đi chích ngừa mẹ có thể ăn dưa hấu 3 ngày liên tục và cho bé bú bình thường, bé sẽ giảm nguy cơ sốt rất nhiều. Một điều đáng lưu ý là ở Việt Nam, rất nhiều dưa hấu bị bơm thuốc kích thích, vì thế nên chọn mua dưa ở các cửa hàng rau sạch có uy tín để bảo vệ sức khỏe của bé.

- luong thuc nhieu chất xơ hòa tan: Chất xơ hòa tan có nhiều trong cam quýt, cà rốt, táo và các nhung loai đậu đóng vai trò impotant trong việc chống viêm nhiễm. Vì thế hãy bổ sung các nhung loai trái cây này (có thể dùng dạng thô hoặc nước) và chế độ ăn hàng ngày của bé. Với bé nhỏ dưới 1 tuổi, không nên cho dùng nhiều nước có vị chua vì sẽ ảnh hưởng không tốt đến hệ tiêu hóa còn non nớt, thay vào đó cho bé dùng táo, đậu và yến mạch.

- Tỏi: Ai cũng biết tỏi phòng ngừa và điều trị cảm cúm cũng như các chứng bệnh đường hô hấp rất tốt nhưng vấn đề nan giải là các bé lại không thích ăn tỏi. Vì vậy hãy cố gắng chế biến những món ngon ngon mà bé thích và kết hợp tỏi để giúp bé tận dụng nguồn kháng sinh thiên nhiên này.

- luong thuc nhieu kẽm: Kẽm đóng vai trò rất impotant đối với sự phát triển và tăng cường hệ miễn dịch của bé, nhưng thực tế là trẻ em VN rất hay bị thiếu kẽm. Kẽm có nhiều trong hàu, sò, đậu Hà Lan, thịt bò, đậu nành... Hãy cho bé ăn hải sản để bổ sung canxi và kẽm tự nhiên.

- Sữa chua: Đây là món ăn không chỉ ngon mà còn tốt với cong dung cân bằng hệ vi sinh đường ruột và tăng sức đề kháng. Hãy cho bé ăn sữa chua hàng ngày, đặc biệt là sữa chua nhieu probiotics - mình sẽ nói rõ hơn về probiotics ở phần dưới vì tiem năng tăng cường hệ miễn dịch rất tốt của nó.

3. Bổ sung probiotics vào chế độ ăn hàng ngày

Lợi khuẩn probiotics đóng vai trò cực kỳ impotant trong việc ổn định hệ tiêu hóa và tăng cường hệ miễn dịch. Những vi khuẩn có ích này khi hiện diện trong đường ruột sẽ thực hiện tiem năng trung hòa hệ vi khuẩn đường ruột, điều hòa các tiem năng tiêu hóa như chống tiêu chảy, táo bón, nôn trớ..., ức chế hoạt động của vi khuẩn có hại và tăng cường miễn dịch cho toàn cơ thể. Vì vậy, rất rất nên cho bé dùng các luong thuc lên men có bổ sung probiotics mà lý tưởng nhất là sữa chua vì đây là món vừa ngon vừa bổ. Để hiệu quả thì probiotics cân được bảo đảm là vi khuẩn sống. Trong khi ở các nước Âu Mỹ, các sản phẩm sữa chua cho trẻ em rất được chú ý bổ sung probiotics thì sữa chua ở xứ mình vẫn chưa khai thác triệt để tính ưu việt này. Đó cũng là lý do mà mình tìm mua bằng được men sữa chua bổ sung probiotics để tự làm yaourt cho con, đảm bảo nguồn vi khuẩn sống có lợi giúp tăng sức đề kháng. Hơn nữa, cho bé dùng sữa chua tăng cường probiotics còn giúp cơ thể bé cân đối dưỡng chất, vitamin và khoáng chất, kìm hãm sự phát triển của mầm bệnh và hạn chế tiêu chảy nếu chẳng may cân dùng kháng sinh.

Đây là men làm sữa chua có tăng cường lợi khuẩn Probiotics (gồm L. Casei, B. Longum, L. Bulgaricus, S. Thermophilus, L. Acidophilus) mà mình dùng để làm yaourt cho gia đình. Men này vừa tốt cho hệ tiêu hóa vừa tăng cường hệ miễn dịch, khi làm yaourt thì thơm ngon sánh đặc nên con mình thích. Men Kefir cũng rất tốt với các tiem năng tương tự nhưng do nấm Kefir không sống được trong môi trường ngọt và thành phẩm sữa chua loãng nên các bé ít thích hơn, cân chế biến thêm hay dụ dỗ tí mới được. Mình thì dùng song song cả hai nhung loai như đã đề cập trong bài Điều trị chứng táo bón cho trẻ.

Men làm sữa chua có tăng cường lợi khuẩn Probiotics

4. allways cho bé phơi nắng và vận động vừa sức

Thiếu vitamin D không chỉ gây còi xương mà còn dẫn đến tình trạng suy yếu hệ miễn dịch khiến bé dễ nhiễm bệnh. Ánh nắng mặt trời là nguồn tổng hợp vitamin D tự nhiên dồi dào nhất, vì thế hãy cho bé phơi nắng mai hàng ngày nếu có thể. Việc phơi nắng này tốt cho mọi lứa tuổi nên cả bé lớn cũng nên được vui chơi dưới nắng nhé. Rất nhiều mẹ tích cực cho con phơi nắng đến 2 tuổi và sau đó thì... stop luôn. Kỹ thuật phơi nắng thì mình tạm không đề cập ở đây để tránh lan man.

Bên cạnh việc phơi nắng, cần cho bé tập thể dục và vận động vừa sức - lưu ý chữ "vừa sức" nhé. Bé lười tập luyện thì cơ thể yếu ớt, bé tập luyện quá sức lại dễ suy kiệt và nhiễm bệnh. Hãy cho bé vui chơi chạy nhảy tự nhiên hàng ngày theo sức bé, chơi thêm các môn thể thao như bơi lội, đá cầu, nhảy dây...

5. Đảm bảo bé có đủ vitamin

Cơ thể được bổ sung đầy đủ vitamin và khoáng chất sẽ giúp ngăn ngừa bệnh tật. Tất nhiên thừa vitamin cũng không tốt, nhưng thực trạng là trẻ em VN rất dễ bị thiếu vitamin do chế độ ăn thiếu khoa học cũng như điều kiện sinh hoạt còn hạn chế. Điều này đôi khi cũng không trách ba mẹ được vì tuy đã cố gắng cho con ăn uống đủ chất nhưng những lúc bé ra ngoài, ăn ở trường... thì không cân luôn kiểm soát được. Vì vậy, ngoài việc cho bé ăn uống đủ các nhóm vitamin, nếu thấy bé có dấu hiệu thiếu vitamin thì nên bổ sung cho bé. Hoặc trước mỗi đợt giao mùa chừng nửa tháng nên cho bé dùng thêm thuốc bổ vitamin tổng hợp để tăng sức đề kháng. Tuy mình không thuộc diện sính thuốc nhưng sau khi tham khảo ý kiến các bác sĩ nhi mình vẫn cho hai con bổ sung vitamin tổng hợp liều thấp dùng hàng ngày để bé ăn uống ngon miệng và khỏe khoắn hơn.

6. Ngủ đủ giấc

Giấc ngủ rất impotant nhé. Bé mà thiếu ngủ là dễ nhiễm bệnh lắm. Và khi bé bệnh, nếu được ngủ đủ thì bé cũng chóng hồi phục hơn. Vì thế, hãy cố tập cho bé có những thói quen ngủ tốt để bé ngủ đủ giấc. Còn trẻ tranh thủ mà ngủ chứ đến già như mẹ rồi đêm toàn thức lướt web, hehe.

Các bạn có thể tham khảo thêm bài: Giúp con tạo thói quen tốt với giấc ngủ.

7. Chế độ tắm rửa lành mạnh

Hãy rửa mặt bằng nước lạnh mỗi sáng và rửa chân bằng nước nóng mỗi tối để rèn luyện và giữ gìn sức khỏe. Khi tắm, luân phiên tắm nước nóng và lạnh để tăng sức đề kháng cho cơ thể. Đây là phương pháp tắm âm dương của người Nhật, cách thực hiện như sau: Tắm dưới vòi sen với nhiệt độ phù hợp, sau đó chuyển sang tắm nóng với độ nóng tầm 50 độ C (có thể điều chỉnh tùy theo sức chịu đựng của cơ thể hoặc thời tiết) trong tam 3 phút. Tiếp đó giảm nóng dần và tăng độ lạnh từ từ đến mức lạnh nhất có thể chịu được và tắm trong tam 3 phút. Nếu nhà có bồn tắm thì ngâm người trong nước nóng và lạnh luân phiên sẽ hiệu quả hơn. Việc tắm nóng lạnh luân phiên như vậy giúp cơ thể khỏe mạnh, tăng tiem năng miễn nhiễm nhất là đối với các chứng bệnh do thời tiết gây ra. Cách tắm này còn giúp đẹp da, chống lão hóa, thư giãn tinh thần. Có thể thực hiện vào bất cứ mùa nào trong năm. Với bé nhỏ thì mẹ nên cẩn thận hơn trong việc kiểm tra độ nóng lạnh phù hợp với tiem năng thích ứng của bé.

8. Tập trung khi ăn

Tập trung khi ăn giúp bé tránh được các bệnh đường tiêu hóa, răng miệng và tăng cường sức khỏe do cơ thể trao đổi chất tốt hơn. Chính vì thế mình kiên quyết nói KHÔNG với việc bé vừa ăn vừa chơi bời, xem ti vi, đi rong... từ khi còn nhỏ - đó là thói quen xấu ảnh hưởng đến sức khỏe của bé lẫn hành vi, tính cách và thẩm mĩ xã hội.

9. Cho bé bú sữa mẹ

Đối với bé nhỏ, không có nguồn dinh dưỡng nào tốt bằng sữa mẹ và sữa mẹ cũng chứa một nguồn kháng thể dồi dào giúp bé tránh bệnh tật. Đừng sốt ruột khi thấy con hàng xóm dùng sữa bột tăng cân vù vù mà thôi cho con bú mẹ. Vài trăm gram với những lời tán dương rằng bé bụ bẫm không impotant bằng sức khỏe và sự phát triển bền vững của bé. Với những bé lớn, thì bé nào trước đây được bú mẹ trong năm đầu cũng thường duy trì được hệ miễn dịch tốt hơn.

Nhiều người vin vào lý do mẹ ít sữa nên không cho con bú. Thực tế thì mẹ thường ít sữa sau 6 tháng do điều kiện làm việc, chế độ ăn uống và sinh hoạt kém đi, chứ những tháng đầu sau sinh thì hầu như ai cũng có tiem năng nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ nếu áp dụng đúng cách. Nên nhớ rằng số phụ nữ cơ địa không có sữa rất ít (tam 2%), đa số mất sữa chính vì mẹ không tuân thủ các nguyên tắc duy trì nguồn sữa cho bé mà thôi. Về vấn đề này, mình có viết rõ hơn ở bài Nuôi con bằng sữa mẹ.

10. Một vài biện pháp bổ sung

- Đảm bảo nhà cửa thông thoáng và sạch sẽ, tích cực mở cửa sổ phòng ban ngày để không khí trong lành và nắng ấm tràn vào.

- Giữ cơ thể có nhiệt độ phù hợp với môi trường: khi trời nóng thì cân mặc thoáng mát, khi trời lạnh thì cân mặc ấm.

- Khi thời tiết thay đổi, dùng một ít tinh dầu tràm ở mỗi phòng để kháng khuẩn; có thể massage lòng bàn chân với chút dầu tràm trước khi đi ngủ. Nếu bé sốt, có thể massage lòng bàn chân cho bé với chút tinh dầu cúc la mã để hạ sốt nhẹ nhàng và tự nhiên.

- Hạn chế dùng máy lạnh khi bé còn nhỏ. Tránh để bé tiếp xúc với môi trường ô nhiễm, nhiều khói bụi. Nếu đưa bé đi chơi, hãy tìm những nơi có môi trường thiên nhiên trong lành như công viên hơn là đến chỗ đông người vì ở đó dễ có nhiều mầm bệnh.

Tinh dầu

Cũng chừng chục năm rồi, không còn nhớ rõ cái quán cafe nhỏ ấm cúng mà 2 vợ chồng tình cờ bước chân vào trong một tối mùa đông se lạnh, nhưng vẫn giữ được cảm giác khó quên bởi một không gian thơm nồng nàn - cái mùi thơm làm người ta xao xuyến không chịu nổi. Hỏi nhỏ chị chủ, chị ấy bảo rằng: "tinh dầu đấy, chị kết hợp gừng, hoa cam và oải hương".

Mình vốn dĩ không thích cái mùi thơm kiểu "quyến rũ quá đáng" của oải hương hay hồng, vậy mà chỉ cần kết hợp một chút này, một chút kia..., không ngờ lại dễ chịu đến thế.

Hồi còn ra ngoài đi làm, trong phòng làm việc riêng mình luôn để một bộ đèn đốt và vài chai tinh dầu "ruột". SG bốn mùa nắng lại thêm công việc căng thẳng, thích nhất là cái cảm giác lâng lâng khi tinh dầu vỏ cam theo máy lạnh tỏa ra mát rượi cả làn da.

Ở nhà mình ít đốt tinh dầu, bởi lúc nào cũng muốn mở tung cửa để đón gió trời, và muốn hít thở một bầu không khí tự nhiên hơn - kiểu như mùi hương hoa quả thật lan trong gió, thanh khiết và nhẹ nhàng. Nhưng không vì vậy mà thiếu tinh dầu trong nhà, bởi vì ngoài việc tạo hương nó còn được dùng để quan tâm sức khỏe và sắc đẹp.

Tinh dầu được chiết xuất từ nhiều nhung loai vỏ, hoa, quả khác nhau; công dụng và giá cả từng nhung loai cũng khác nhau. Thậm chí cùng một nhung loai tinh dầu nhưng chất lượng cũng khác nhau tùy nguyên liệu, hãng SX, độ tinh khiết..., từ đó có giá khác nhau. Khi mua tinh dầu, các bạn cần phân biệt rõ các nhung loai sau đây:

1. Tinh dầu thiên nhiên (Essential Oil)

Có lẽ chỉ có nhung loai này mới nên được gọi là tinh dầu. Đây chính là tinh dầu thiên nhiên có cong dung dược liệu. Tinh dầu nguyên chất không bao giờ tạo cảm giác đau đầu ngay cả khi bạn dí sát mũi mà ngửi. Chỉ có hương liệu hoặc tinh dầu đã qua pha chế (điều này rất phổ biến ở VN) mới gây ức chế thần kinh nếu sử dụng ở liều cao. Cũng chính vì lý do đó mà mình trừ tinh dầu tràm mua ở Huế, các nhung loai tinh dầu khác mình đều mua của nước ngoài, hàng nguyên chất ngửi khác hẳn, thơm đậm và vẫn dịu, không hề gắt. Nguyên tắc chung đối với tinh dầu thiên nhiên nguyên chất là chỉ được dùng ngoài da sau khi đã pha với dầu nền hoặc dùng để xông; tuyệt đối không bôi trực tiếp lên da hoặc uống. Tinh dầu thiên nhiên thường được đựng trong những lọ thủy tinh tối màu (đen, nâu, xanh đậm...) để tránh ôxy hóa bởi ánh sáng.

Một số hãng sản xuất tinh dầu, ngoài nhung loai tinh dầu nguyên chất còn có thêm tinh dầu đã pha với dầu nền theo công thức chuẩn, giúp bạn dễ dàng kết hợp với lotion để massage mà không cần cân "cân đong đo đếm". Pha kiểu này hoàn toàn không giống với hình thức pha cồn để giảm chi phí. 

Một số bạn đam mê đồ uống có lẽ không lạ gì món nước chanh bạc hà mật ong của người Ai Cập. Đây là một thức uống không chỉ ngon mà còn cực kỳ tốt cho sức khỏe và sắc đẹp, lại dễ chế biến. Món này có cong dung làm đẹp da, chống mụn, tăng sức đề kháng, kích thích tiêu hóa, giữ cơ thể cân đối thon thả và giúp trẻ lâu. Cách làm cũng đơn giản: vài lá bạc hà nghiền nhỏ rồi vắt nước cốt chanh vào, cho thêm nước và mật ong (hoặc đường), trời nóng thì uống lạnh mà trời lạnh thì uống nóng, đều tốt cả. Các bạn Tây thì còn tiện hơn, họ có chai dầu bạc hà (peppermint oil), mỗi lần pha nước chanh mật ong chỉ cần dùng 2 giọt. Mình cũng có một chai này của hãng Vitamin Wolrd, pha nước chanh mật ong uống rất phê. Tuy nhiên, mình dài dòng vậy là để các bạn phân biệt rõ: đây là dầu bạc hà dùng để pha nước uống như một nhung loai thảo dược, không cân tinh dầu bạc hà (peppermint essential oil) - tinh dầu thì chỉ dùng để xông hoặc massage chứ không uống được.

Có hàng trăm nhung loai tinh dầu nhưng chỉ vài chục nhung loai là thông dụng với các cong dung đặc trưng. Dưới đây là công dụng một số nhung loai phổ biến:

- Oải hương (Lavender): cong dung kháng viêm, đẹp da, giảm căng thẳng, trị côn trùng cắn, trị mụn, chống cảm lạnh, chống co thắt, giúp ngủ ngon. Mình không cân là tín đồ của mùi hương lavender nguyên chất, vì mình thích kiểu hương thanh thoát nhẹ nhàng hơn là nồng nàn; nhưng mình rất kết cong dung quan tâm da cũng như tiem năng phối hợp với các tinh dầu khác của em này. Một tuần vài lần đều đặn trộn 2 giọt oải hương và 1 giọt phong lữ trong vài muỗng yaourt để đắp mặt trong tam 15 phút sẽ giúp da sáng mịn khá hiệu quả đó.

- Khuynh diệp (Eucalyptus): Đây là nhung loai tinh dầu khá phổ biến và được áp dụng nhiều trong các biện pháp dược liệu, có cong dung ngăn ngừa nhiễm trùng, trị ho, giảm đau nhức, đem lại cảm giác tỉnh táo và tăng sự tập trung.

- Cúc La Mã (Chamomile Roman):  cong dung kháng viêm, giảm đau, giảm căng thẳng, giảm bứt rứt khó chịu cho bé trong thời kỳ mọc răng, kích thích tiêu hóa, hạ sốt (đây là ưu điểm chính của tinh dầu cúc la mã đối với em bé, giúp bé hạ sốt nhẹ nhàng khỏi cân dùng đến thuốc), trị côn trùng cắn, chống cảm lạnh, giúp ngủ ngon. Kết hợp tinh dầu cúc La Mã, oải hương và hoa hồng mỗi thứ 1 giọt để xông mặt hàng tuần thì da mềm đẹp. Tinh dầu cúc La Mã có giá rất cao, nên mình chỉ dùng để massage quan tâm sức khỏe cho gia đình. Mình mua nhung loai pha sẵn trong dầu jojoba theo công thức chuẩn để dùng với lotion cho tiện.

- Hương thảo (Rosemany): Giảm căng thẳng, đau nhức, các vấn đề về hô hấp; giúp quan tâm da và tóc, phục hồi tóc hư tổn và ngăn rụng tóc; tăng cường trí nhớ. Cách dùng thông dụng là kết hợp với oải hương và dầu nền để massage khi cơ thể đau nhức, kết hợp với khuynh diệp cho vào nước nóng để tắm chống cảm cúm, cho vài giọt vào dầu gội hoặc lược chải khi tóc khô để quan tâm tóc. Khi xông phòng, bạn dùng tinh dầu hương thảo, phong lữ và oải hương, mỗi thứ 1-2 giọt sẽ tạo ra một mùi hương rất "phê", đem lại cảm giác nhẹ nhàng và dễ ngủ.

- Bạc hà (Peppermint): Đây là nhung loai tinh dầu xưa thiệt là xưa, và từ cổ chí kim đều công nhận cong dung dược liệu của nó như: tốt cho hệ tiêu hóa, chữa cảm sốt, thông mũi, mát họng, giảm căng thẳng và mất ngủ, tăng sức đề kháng, giảm căng thẳng, trị gàu và trị côn trùng cắn. Cách dùng thông dụng là nhỏ vài giọt vào nước xông, nước tắm hoặc dầu gội.

- Chanh (Lemon): cong dung kháng khuẩn, kháng viêm, chống trầm cảm, ngừa mụn, giải độc, cải thiện trí nhớ, làm đẹp tóc. Cách dùng thông dụng là massage với dầu nền, xông hay nhỏ vào nước tắm.

- Vỏ cam (Orange): cong dung giảm căng thẳng, giúp tinh thần sảng khoái, tăng cường hệ miễn dịch, tạo bầu không khí trong lành thơm mát. Nếu dùng để xông phòng thì mình rất kết mùi hương dịu mát của em này. Mỗi buổi tối nhỏ 1-2 giọt tinh dầu vỏ cam vào ly nước nóng rồi đưa lên mũi, miệng hít hà sẽ ngăn ngừa cảm cúm, giúp quan tâm hệ hô hấp và tinh thần thoải mái, dễ ngủ.

- Hoa cam (Neroli): Mùi hương dịu nhẹ ngọt ngào nhưng cá nhân mình vẫn thích mùi của vỏ cam hơn. cong dung chính: làm đẹp da, giảm co thắt trong những ngày khó chịu của chị em, giảm các vết rạn da do tăng cân

- Bưởi (Grapefruit): Tinh dầu này cũng có mùi hương thanh mát rất sảng khoái, dùng xông phòng okie lắm. Gội đầu xong xả tóc bằng nước có pha vài giọt tinh dầu bưởi giúp tóc mềm mại bóng mượt.

- Hoa nhài (Jasmine): cong dung chống trầm cảm, kháng khuẩn, hỗ trợ giảm sẹo và rạn da, chống co thắt, khó thở, chuột rút, đem lại cảm giác hưng phấn. Cách dùng thông thường là massage với dầu nền, nhỏ vào nước tắm hay xông phòng.

- Hoa hồng (Rose): cong dung chống trầm cảm, tăng hưng phấn, giảm sốt, tăng sức đề kháng, lưu thông máu, giảm đau đầu, giúp làn da tươi sáng và mờ vết thâm. Thường được dùng với dầu nền để massage hoặc pha vào nước tắm, xông mặt giúp làn da mịn màng tươi trẻ; kết hợp tốt với mật ong để quan tâm da và tóc.

- Phong lữ (Geranium): Được xếp vào một trong năm nàng công chúa nổi tiếng của the world tinh dầu, phong lữ đem lại hương thơm sang trọng và ấm áp, giúp tinh thần hưng phấn, giảm căng thẳng, làm lành vết thương, tái tạo tế bào, đẹp da. Dùng vài giọt tinh dầu phong lữ pha vào nước tắm sẽ giúp cơ thể sảng khoái, thư giãn, da dẻ mềm mại.

- Quế (Cinnamon): cong dung chống khó tiêu, đầy hơi, cảm lạnh, kích thích hoạt động trí não, tăng sự tỉnh táo.

- Gừng (Ginger): cong dung điều trị các chứng bệnh đường hô hấp như ho, cảm cúm, giảm các cơn đau co thắt, chống viêm.

- Sả (Citronnela): cong dung khử mùi, diệt khuẩn và chống côn trùng. VN vốn nhiều muỗi, chỉ cần xông phòng bằng tinh dầu sả là muỗi không dám bén mảng lại gần. Pha loãng tinh dầu xức lên vết muỗi cắn cũng giảm đau ngứa.

- Tuyết tùng (Cedarwood): Đây là tinh dầu chiết xuất từ gỗ cây tuyết tùng, mùi hương gỗ rất ấm áp êm dịu giúp tinh thần sảng khoái, cảm giác bình yên. Mùi hương của nó cũng giúp xua đuổi côn trùng. Ngoài ra còn có cong dung chống gàu, chống nhăn và giảm mỡ. Xông phòng hoặc pha nước tắm với tinh dầu tuyết tùng, oải hương và vỏ cam mỗi thứ một giọt sẽ rất thư giãn.

- Đàn hương (Sandarwood): Tinh dầu này cũng có mùi hương rất dễ thương, giản dị mà sang trọng, giúp tinh thần tỉnh táo, minh mẫn, giảm căng thẳng, cung cấp độ ẩm cho da khô.

- Hương trầm (Frankincense): Giúp cơ thể bớt mệt mỏi, phục hồi và tái tạo da, giúp tĩnh tâm và an thần, giảm stress.

- Tràm trà (Tea Trea):  Công dụng kháng khuẩn và quan tâm da, trị mụn, trị côn trùng cắn, làm sạch không khí ô nhiễm, ngừa cúm. Dùng vài giọt tinh dầu này cho vào nước xông khi cảm lạnh hoặc vào dầu gội đầu chống gàu rất tốt.

Nhìn chung không nên dùng tinh dầu cho phụ nữ mang thai và bé dưới 1 tuổi, trừ một số nhung loai đặc biệt, VD như tinh dầu tràm (trà) và cúc La Mã được xem là lành tính, có thể dùng cho phụ nữ mang thai và em bé.

Chọn tinh dầu nào tùy thuộc vào sở thích và yêu câu của từng người. Ở nhà mình thì hầu như luôn có sẵn các tinh dầu thiên nhiên sau: vỏ cam, oải hương, cúc La Mã chiết xuất trong jojoba, sả, phong lữ và tràm.

2. Tinh dầu tạo hương (Fragrance Oil)

Nếu nói cho đúng thì cái này đáng ra cân được gọi là "dầu thơm", nhưng ở VN thì dầu thơm chính là nước hoa theo cách gọi của người miền Nam, còn fragrance oil vẫn được ăn gian là tinh dầu khiến nhiều người dễ nhầm lẫn. Fragrance Oil không cân là tinh dầu thiên nhiên mà là hương liệu nhân tạo có mùi giống với tinh dầu, không có cong dung trị liệu và chỉ dùng để đốt cho thơm phòng, không dùng để xông hơi, massage hay pha chế mỹ phẩm làm đẹp. Tinh dầu của The Body Shop chính là tinh dầu tạo hương, vì thế cũng dễ hiểu một thương hiệu lớn như TBS nhưng giá 1 lọ tinh dầu chỉ tam $8 cho tất cả các mùi, mềm hơn tinh dầu thiên nhiên khá nhiều. Tinh dầu tạo hương thường được đựng trong các chai thủy tinh màu trắng hoặc sáng màu.

Mình ít khi dùng tinh dầu tạo hương, thỉnh thoảng cần thiết thì dùng một vài nhung loai của TBS như gừng, lily...

3. Dầu nền (Base Oil, Carrier Oil)

Đây là dầu có nguồn gốc thực vật chứa nhiều vitamin và khoáng chất, dùng để massage trực tiếp trên da. Tinh dầu thiên nhiên cân pha với dầu nền thì mới dùng để massage được (thông thường 5-10 giọt tinh dầu kết hợp với 20ml dầu nền).

Có rất nhiều dầu thực vật được chế biến thành dầu nền massage để quan tâm da và tóc, trong đó thông dụng là các nhung loai sau:

• Dầu Jojoba: Dưỡng da rất tốt, dùng an toàn cho mọi đối tượng, giá thành khá cao
• Dầu hạnh nhân (Sweet Almond)
• Dầu hạt nho (Grape Seed)
• Dầu dừa (Coconut)
• Dầu ô liu (Olive)

Dầu hạnh nhân, hạt nho, dừa và ô liu thường có giá mềm hơn dầu Jojoba, cũng dùng để dưỡng da và tóc. Thông thường, trong nhà chỉ cần có 1 chai dầu nền nhưng nên có vài nhung loai tinh dầu thiên nhiên khác nhau để kết hợp và dùng trong những trường hợp cụ thể.

Cải thiện tình trạng hấp thu kém của bé

Hấp thu kém là một trong những nguyên nhân khiến bé chậm lớn. Có nhiều bé ăn uống rất giỏi nhưng vẫn gầy yếu là do cơ thể kém hấp thu dinh dưỡng, ăn nhiều mà hổng dung nạp được bao nhiêu.

Thông thường, trẻ hấp thu kém thường bị quy kết là do thể tạng, tuy nhiên, thực ra có nhiều nguyên nhân khiến bé hấp thu kém, cả khách quan lẫn chủ quan (nhiều khi là do lỗi của người lớn nữa). Xác định được đúng nguyên nhân thì mới tìm ra giải pháp khắc phục phù hợp.

1. Thiếu cân bằng dinh dưỡng

Đọc truyện "Tottochan: Cô bé bên cửa sổ", mình rất thích chi tiết thầy hiệu trưởng Kobayashi dặn các em học sinh cân chuẩn bị khẩu phần ăn có cả món của đất và của biển - quả là một bài học đơn giản, dễ nhớ giúp các bé có được nhận thức ban đầu về sự cân bằng dinh dưỡng. Là mẹ, chúng ta cần cân mở rộng hiểu biết về một thực đơn lành mạnh và cân đối. Điều này rất impotant, vì nếu tỷ lệ các dưỡng chất không hợp lý thì bé dễ rơi vào tình trạng gầy yếu hoặc béo phì, sức đề kháng bị sụt giảm.

Rất nhiều bé bị hấp thu kém không cân do bẩm sinh mà do khẩu phần ăn thiếu cân bằng, thừa chất này và thiếu chất khác. Tình trạng này allways xảy ra không hẳn do mẹ không có kiến thức về điều này, mà do bé không chịu hợp tác, bé ăn theo sở thích bất hợp lý ngoài vòng kiểm soát của ba mẹ, hoặc bé ăn chung với thực đơn có phần tùy tiện của người lớn. Vì thế, mình muốn nhấn mạnh rằng: để bé có một chế độ ăn lành mạnh thì ba mẹ cân làm gương trước. Không thể nào ba mẹ ăn uống ẩu tả mà cứ hò hét bé cân theo chuẩn mực. Hơn nữa, chế độ ăn hợp lý là tốt cho cả gia đình chứ không cân chỉ cho riêng bé.

Một bữa ăn cân đối cần để giúp bé phát triển cả thể chất và trí tuệ cân bao gồm 4 nhóm luong thuc sau:

- tinh bột

- đạm

- chất béo

- vitamin và khoáng chất

Với những bé hấp thu kém, cần cân đặc biệt chú ý đến việc điều chỉnh hàm lượng chất béo và vitamin, khoáng chất trong khẩu phần hàng ngày.

Thực tế thì nhiều bé được mẹ chuẩn bị bữa ăn rất chu đáo nhưng lại thiếu hợp tác, chẳng hạn rất ghét ăn cá, ăn rau, chỉ thích ăn trứng và 10 ngày liên tục vẫn chỉ đòi ăn trứng. Trong trường hợp này, mẹ nên linh hoạt tìm ra các chiêu đánh vào tâm lý của bé. Hãy kể cho bé những câu chuyện hay, cho bé tham gia chuẩn bị bữa ăn và đặc biệt là cho bé hòa nhập đời sống thiên nhiên càng nhiều càng tốt. Mùa hè cho bé đi chơi tẹt ga, về quê xem nông dân trồng rau thế nào, đi biển tắm táp thỏa thích rồi vào làng chài chọn những món hải sản tươi mới. Hãy cho bé tiếp cận thực tế và kể những câu chuyện hay về động thực vật cũng như vai trò của chúng đối với sức khỏe con người, nhớ là kể bằng ngôn ngữ dễ hiểu và ngộ nghĩnh chứ đừng chứa đầy kiến thức cao siêu bé không tiếp thu nổi. Sự tiếp cận thực tế một cách thú vị vừa giúp bé trau dồi kiến thức, tự tin năng động, vừa đem lại cho bé sự hào hứng tận hưởng bữa ăn phong phú.

2. Ít vận động

Nhiều mẹ rất chú trọng đến việc ăn ngủ của con mà quên mất một điều là bé cần vận động. Cũng có người quan niệm rằng: dư cân mới cần vận động, chứ gầy thế vận động để gầy thêm à!!! Thực tế thì ít vận động cũng dẫn đến tình trạng hấp thu kém khiến bé chậm lớn. Điều cần nhớ là vận động cân đi kèm với chế độ ăn hợp lý. Ngoài việc vận động giúp bé mau đói, có yêu câu ăn nhiều và ăn ngon miệng, vận động còn giúp hấp thụ canxi tốt hơn để kích thích tăng trưởng chiều cao. Vận động đòi hỏi cơ thể cân nạp thêm năng lượng, thúc đẩy các bươc trao đổi chất và chuyển hóa thức ăn.

Vận động cần thiết cho cả trẻ con lẫn người lớn, và thật sai lầm khi cho rằng trẻ sơ sinh không cần vận động. Khi bé còn quá nhỏ, hãy massage hàng ngày cho bé, giúp bé tập thể dục nhẹ nhàng, vận động trong nước, chơi các trò chơi phát triển kỹ năng vận động... Bé lớn hơn hãy cho ra sân chơi cùng các bạn, cho đi bơi hàng tuần, chơi thể thao, đạp xe đạp..., đừng có để bé ngồi lì trong nhà với cái TV. Bé có ra ngoài vận động thì cơ thể mới khỏe khoắn cân đối, ăn uống ngon miệng, hấp thu tốt, tâm hồn khoáng đạt và năng động, tự tin, mở mang kiến thức...

Thỉnh thoảng, ba mẹ hãy bớt chút thời gian để cùng con chơi những trò ngày xưa của mình như nhảy dây, lò cò, trốn tìm (chỗ mình ở có trò năm mười banh), tạt lon, bắn bi, thả diều... Đứa trẻ nào cũng thích được chơi như ba mẹ đã từng chơi thời nhỏ. Không biết mọi người nghĩ sao, chứ mình thấy những phút giây như vậy rất thú vị. Người lớn thì xin được "một vé đi tuổi thơ", trẻ con thì phấn khởi hào hứng, tình cảm gia đình lại thêm gắn bó.

Trước đây nhà mình ở khu trung tâm, đi đâu cũng tiện. Thế rồi mình quyết định chuyển nhà sang Thủ Đức, tuy cũng chỉ mất 5km để vào Q1 nhưng nhiều người vẫn thắc mắc vì cái vụ "dời đồng bằng lên núi" này, hehe. Mình thì vẫn thấy đó là quyết định đúng, vì công việc của vợ chồng mình khá căng thẳng nên mình cần một môi trường gần gũi với thiên nhiên để tĩnh tâm, thư giãn; hơn nữa khu mình ở có công viên rộng, đầy đủ hồ bơi và khu vui chơi trẻ em, các con của mình có không gian để chạy nhảy, vận động và vui chơi hàng ngày. Như vậy, xa một chút có là gì.

3. Rối loạn tiêu hóa

Rối loạn tiêu hóa xảy ra khi cơ thể thiếu cân bằng vi khuẩn đường ruột, và tình trạng này kéo dài sẽ gây nên tình trạng hấp thu kém ở bé. Chúng ta biết rằng không cân mọi vi khuẩn đều có hại. Chính hệ vi khuẩn có lợi ở đường ruột giúp cơ thể tiêu hóa tốt thức ăn, đào thải các chất độc và thúc đẩy các bươc tổng hợp vitamin cũng như các chất nội tiết, nhờ đó tăng sức đề kháng và kích thích tăng trưởng. Bé bị rối loạn tiêu hóa do nhiều nguyên nhân: ăn uống không đảm bảo vệ sinh, thức ăn chứa nhiều chất bảo quản và độc tố, dùng thuốc kháng sinh kéo dài, bị nhồi nhét ăn uống quá mức khi cơ thể đang mệt mỏi...

Với tình trạng an toàn vệ sinh luong thuc đang ở mức báo động, ba mẹ cần lưu ý lựa chọn nguồn cung cấp luong thuc tốt, uy tín và an toàn cho con. Ngoài ra cho bé ăn yaourt hàng ngày, sử dụng các vật dụng ăn uống an toàn, dạy bé kỹ năng chọn thức ăn và xem HSD, không nên ép bé ăn quá nhiều khi đang ốm. Nếu tình trạng rối loạn tiêu hóa kéo dài, hãy quan sát thật kỹ các triệu chứng của bé để nhờ BS tư vấn và cho bổ sung men vi sinh phù hợp.

4. Cơ thể thiếu enzym kích thích tiêu hóa

Có nhiều bé do bẩm sinh, do cơ thể còn yếu ớt sau khi bệnh hay do chế độ ăn không hợp lý mà cơ thể thiếu những enzym cần thiết để thúc đẩy các bươc tiêu hóa và hấp thu, về lâu dài nếu không được khắc phục sẽ dẫn đến chậm lớn. Enzym cũng có nhiều nhung loai để giúp chuyển hóa tinh bột, đạm hay chất béo; thiếu hụt enzym nào đó cũng như thiếu một mắt xích impotant khiến bộ máy tiêu hóa bị ngừng trệ hay lệch lạc. Trong trường hợp này, cần cho bé đi khám để BS có giải pháp bổ sung men tiêu hóa hoặc kết hợp các nhung loai men vi sinh, tiêu hóa cần thiết giúp bé tăng tiem năng hấp thu. 

Một điều cần lưu ý là rất nhiều người nhầm lẫn hoặc đồng nhất men vi sinh với men tiêu hóa. Men vi sinh chứa các vi khuẩn có ích giúp cân bằng hệ vi khuẩn đường ruột, ngăn ngừa các bệnh đường tiêu hóa; còn men tiêu hóa cung cấp enzym cần thiết để tiêu hóa tinh bột, đạm hay chất béo tùy yêu câu riêng của cơ thể. Do đó, để thu được kết quả tốt nhất thì ba mẹ cân hợp tác chặt chẽ với bác sĩ, mô tả càng cụ thể và chính xác càng tốt, tránh nói kiểu chung chung: "bé ăn nhiều mà sao hổng lớn".

Cuối cùng, mình nhấn mạnh lại vài điểm cần lưu ý trong chế độ ăn uống và sinh hoạt của bé hấp thu kém:

• Cho bé ăn yaourt hàng ngày, đồng thời tăng cường ăn đu đủ, dứa (thơm), giá, gừng, các nhung loai hạt, đậu...
• Với bé trên 1 tuổi, hãy cho bé uống sữa tươi thay vì sữa công thức. Sữa công thức tuy nhiều năng lượng nhưng khó dung nạp đối với trẻ kém hấp thu. Uống sữa tươi giúp bé tiêu hóa tốt hơn, hấp thu nhiều dưỡng chất hơn.
• Đảm bảo bé nạp đủ vitamin và khoáng chất cần thiết cho cơ thể.
• Cho bé phơi nắng và vận động hàng ngày. Nếu có điều kiện, hãy allways cho bé đi bơi, ít nhất mỗi tuần một lần.
• Cung cấp bữa ăn cân bằng dinh dưỡng và dạy cho bé ý thức ăn uống lành mạnh.
• Can thiệp ngay khi bé có triệu chứng rối loạn tiêu hóa hoặc thiếu enzym dưới sự hướng dẫn của bác sĩ.

Bí kíp trị còi

Thời gian qua nhiều bạn đề nghị mình viết bài chia sẻ kinh nghiệm kích cân nặng cho các bé còi nhưng thực tế mà nói thì mỗi bé còi do một (hoặc nhiều) nguyên nhân khác nhau, không thể có công thức chung cho tất cả được. Có bé còi xương thực sự, có bé suy dinh dưỡng hoặc chỉ nhẹ cân chút xíu, thậm chí có bé hoàn toàn bình thường mà vẫn bị mẹ chê còi, hehe. Hơn nữa, bé cần một cơ thể cân đối, khỏe mạnh nên việc kích cân là chưa đủ mà cân xem bé có phát triển chiều cao phù hợp và sức đề kháng có tốt không nữa. Nguyên nhân chậm lớn ở các bé cũng khác nhau: bé thì lười ăn, bé thì ăn giỏi nhưng hấp thu kém, bé thì thể trạng quá yếu ớt và hay bệnh, bé thì ít được phơi nắng và vận động... Xác định đúng nguyên nhân thì mới có giải pháp khắc phục phù hợp được.

Với những bé đã bị rơi vào tình trạng chậm lớn hoặc có nguy cơ chậm lớn, ba mẹ cần cân can thiệp một cách có hệ thống. Mình viết loạt bài "Bí kíp chống còi" dựa trên những kiến thức tổng hợp được sau khi tìm hiểu tài liệu và tham khảo ý kiến bác sĩ, cũng như trải nghiệm thực tế. Tuy rằng hai con của mình không bé nào bị suy dinh dưỡng tính đến thời điểm này, nhưng cũng có những giai đoạn "đèn vàng" (sắp chuyển qua đỏ, hehe) khiến mẹ cân can thiệp kịp thời vì bé thì ham chơi lười ăn, bé thì cơ địa dễ táo bón nên hấp thu không được tốt. Kitty chưa đầy năm, còn quá sớm để nói trước điều gì, nhưng Anh Thi đã 9 tuổi và mẹ lấy làm mừng là suốt 9 năm qua chiều cao và cân nặng của con luôn nằm trong chuẩn của WHO.

Loạt bài của mình sẽ xoay quanh các vấn đề sau (mình sẽ có những bài viết riêng để phân tích kỹ hơn):

• Khắc phục chứng biếng ăn
• Cải thiện tình trạng hấp thu kém của bé
• Điều trị chứng táo bón
• Chế độ ăn uống và vận động dành cho bé chậm lớn
• Tăng sức đề kháng cho bé

Tuy nhiên, trước khi đào sâu các vấn đề trên, mình muốn mọi người nhìn nhận lại về tình trạng chậm lớn (thực ra nói "còi" là cho vui theo cách gọi chung chung của mọi người chứ cân dùng từ chậm lớn mới chính xác, vì nó bao gồm cả trường hợp còi xương lẫn suy dinh dưỡng và phân biệt với trường hợp còi xương thể bụ - tức nhiều bé rất bụ bẫm nặng cân mà vẫn bị còi xương).

Có đúng là bé bị còi?

Rất nhiều mẹ than con còi trong khi thực tế con họ không hề còi. Tư tưởng của người Việt Nam còn trọng cân nặng quá mức, lúc nào cũng muốn con thật bụ bẫm nhìn cho sướng mắt, nên hễ thấy bé nào mi nhon một chút là chê còi. Mình rất thông cảm với nhiều mẹ do hoàn cảnh riêng cân chịu áp lực từ ông bà, hàng xóm..., lúc nào cũng chăm chăm kích cân cho bé, để rồi cuối cùng ảnh hưởng xấu đến chế độ và hành vi ăn uống của con, về lâu dài gây biếng ăn hoặc béo phì. Mình muốn nhấn mạnh: bé phát triển có bình thường hay không cân căn cứ vào các tiêu chí sau:

- Cân nặng của bé so với tuổi: xét theo tiêu chuẩn của WHO chứ không cân so sánh với con hàng xóm.

- Chiều cao của bé so với tuổi: đây là chỉ số rất impotant, bé nhẹ cân chút xíu mà chiều cao và hệ xương phát triển tốt thì cũng không đáng lo mấy. Về lâu dài cải thiện cân nặng dễ hơn là cải thiện chiều cao.

- Cân nặng của bé so với chiều cao: cân nặng cân tương xứng với chiều cao, nếu không bé sẽ bị rơi vào tình trạng dư cân hoặc thiếu cân. Có thể dùng chỉ số BMI để xác định xem bé có cân đối hay không

- các bươc phát triển và vận động của bé: thường thì những bé bị còi xương hoặc béo phì dễ bị chậm phát triển các kỹ năng vận động như lật, ngồi, bò, đứng, đi hơn các bé khác.

Trong bài viết Cân nặng, chiều cao ở trẻ thế nào là vừa, mình có post các bảng tiêu chuẩn của WHO - Tổ chức Y tế the world dành cho bé trai và bé gái từ sơ sinh đến 19 tuổi. Để các bạn tiện tham khảo, mình post lại link các chỉ số chính mới nhất của WHO dành cho các bé 0-5 tuổi.

• Tiêu chuẩn cân nặng theo tuổi dành cho bé gái 0-5 tuổi
• Tiêu chuẩn cân nặng theo tuổi dành cho bé trai 0-5 tuổi
• Tiêu chuẩn chiều dài theo tuổi dành cho bé gái 0-2 tuổi
• Tiêu chuẩn chiều dài theo tuổi dành cho bé trai 0-2 tuổi
• Tiêu chuẩn chiều cao theo tuổi dành cho bé gái 2-5 tuổi
• Tiêu chuẩn chiều cao theo tuổi dành cho bé trai 2-5 tuổi
• Tiêu chuẩn cân nặng theo chiều dài dành cho bé gái 0-2 tuổi
• Tiêu chuẩn cân nặng theo chiều dài dành cho bé trai 0-2 tuổi
• Tiêu chuẩn cân nặng theo chiều cao dành cho bé gái 2-5 tuổi
• Tiêu chuẩn cân nặng theo chiều cao dành cho bé trai  2-5 tuổi
• Chỉ số BMI dành cho bé gái 0-2 tuổi
• Chỉ số BMI dành cho bé trai 0-2 tuổi
• Chỉ số BMI dành cho bé gái 2-5 tuổi
• Chỉ số BMI dành cho bé trai 2-5 tuổi

Ngoài ra, để theo dõi chính xác hơn về tình trạng của bé theo từng thời điểm cụ thể, các bạn có thể tải phần mềm WHO Anthro về máy để dùng. Đây là phần mềm của WHO, rất dễ sử dụng, bạn chỉ cần nhập tên con, ngày sinh, cân nặng, chiều cao, vòng đầu lúc sinh và thời điểm cần theo dõi là phần mềm sẽ cho bạn biểu đồ, tỷ lệ phần trăm phát triển... chính xác đến từng ngày. Có thể vào link này để download: http://www.who.int/childgrowth/software/en/

Bản thân chúng mình là cha mẹ, cần cân trang bị kiến thức để nuôi con một cách khoa học, đừng bị phân tâm bởi lời dèm pha của người khác. Nếu họ nói đúng thì ghi nhận, không đúng thì thôi, kể cả khi đó là ông bà đi nữa. Chứ cứ thấy người ta đem con mình ra so sánh là stress rồi tìm mọi cách dí con ăn thì vừa khổ con vừa khổ mình đó.

Tuy nhiên, khi bé có biểu hiện chậm lớn thực sự (đường phát triển trong biểu đồ nằm ngang hoặc tệ hơn là đi xuống), có biểu hiện còi xương, thiếu hụt cân nặng hoặc chiều cao ngoài vùng chuẩn..., thì cần cân có biện pháp can thiệp kịp thời. Đừng để bé bị suy dinh dưỡng nặng kéo dài sẽ rất khó vực lên.  

Nguyên tắc chung dành cho các bé còi xương và suy dinh dưỡng

1. Can thiệp ngay khi bé có dấu hiệu còi xương hoặc suy dinh dưỡng (thường là cả hai). Hãy theo dõi kỹ các chỉ số của phát triển cũng như các triệu chứng của bé, tìm hiểu nguyên nhân và tham khảo ý kiến bác sĩ để có giải pháp khắc phục phù hợp.

Mình muốn nói thêm điều này: bác sĩ chỉ là người tư vấn, việc bác sĩ tư vấn có đúng hay không là tùy thuộc vào tiem năng quan sát và trình bày của cha mẹ. Rất nhiều mẹ tha con đi hết BS này đến BS khác mà con còi vẫn hoàn còi, đó là vì không giải quyết đúng và tận gốc vấn đề. BS khó mà giúp bạn được nếu bạn chỉ có thể nói chung chung: "con ăn nhiều lắm mà không tăng ký", hoặc "làm đủ kiểu mà nó hổng chịu ăn"... Con ăn nhiều mà vẫn chậm lớn thì BS chẩn đoán là kém hấp thu, nhưng kém hấp thu thì cũng có ti tỉ nguyên do: bé bị táo bón, bị rối loạn tiêu hóa, bé thiếu vitamin D, bé thiếu enzyme cần thiết để kích thích tiêu hóa và trao đổi chất, bé bị hẹp môn vị nên cứ ăn là ói... Vì vậy mẹ cân quan sát thật kỹ và cung cấp cho BS thông tin càng cụ thể càng tốt (như bé bao lâu đi cầu một lần, phân có bình thường không, nếu bé ói thì xíu xiu hay cứ ăn hoặc uống sữa xong là phun thành vòi, nước tiểu có bọt và vàng không, bé có được phơi nắng allways không, có khó ngủ không, có bị rụng tóc vành khăn không, vân vân và vân vân), như thế BS mới xác định được nên cho bé dùng men vi sinh hay men tiêu hóa, có cần tăng cường vitamin D và canxi, có bệnh lý nào cần can thiệp hay không...

2. Cho bé phơi nắng mai và vận động hàng ngày. Không chỉ bé nhỏ mới cần phơi nắng, cả bé lớn cũng nên được tắm nắng sáng để tổng hợp vitamin D cần thiết giúp hấp thu canxi. Thiếu vitamin D sẽ khiến bé dễ còi xương cũng như hấp thu kém. Việc vận động cũng rất impotant. Bé có vận động thì mới mau đói (chưa kể bé sẽ lanh lợi, cứng cáp và có sức đề kháng cao hơn), ăn uống ngon miệng, việc hấp thu cũng tốt hơn. Mình thấy trẻ con VN còn ít được vận động quá. Bé nhỏ thì suốt ngày bị giữ rịt trong nhà vì sợ ngoài trời nắng gió, ba mẹ chỉ chăm chăm kích cân cho con mà không cho con rèn luyện thể chất và kỹ năng vận động. Bé lớn thì luôn cân học hành và xem ti vi, riết rồi bé thì còi cọc, bé thì mập bệu yếu ớt. Trẻ con không chỉ cần một chế độ ăn nhieu dinh dưỡng mà còn cần được vui chơi vận động phù hợp, như thế mới năng động khỏe khoắn được.

3. Cho bé ăn 1-2 viên phô mai hàng ngày. Phô mai là sữa cô đặc, rất nhieu canxi, đạm và chất béo. Phô mai lại nhỏ gọn rất dễ kết hợp vào khẩu phần ăn khiến bé không có áp lực là cân ăn uống suốt ngày. Với bé nhỏ, có thể trộn phô mai vào cháo (lưu ý: cháo chín xong múc ra chén rồi mới trộn phô mai khi còn nóng, không nấu phô mai ngay từ đầu để tránh bị mất chất). Với bé lớn thì dễ hơn, có thể cho bé ăn phô mai bất cứ lúc nào bé thích, hoặc ăn chung với bánh mì. Có 3 món nhieu dưỡng chất, có lợi cho sức khỏe mà lại ngon, hầu như bé nào cũng thích, mẹ có thể làm cho bé ăn mỗi tuần 2 lần: cua hấp phô mai (cua luộc chín gỡ thịt nhồi vào mai, cắt phô mai đắp lên trên và để lò vi sóng chút xíu cho phô mai tan chảy nhẹ ngấm vào thịt cua); tôm nướng phô mai; salad phô mai (cà chua bi, ô liu đen, xà lách các nhung loai, phô mai dùng viên vuông hoặc cắt thành các miếng vuông nhỏ vừa ăn, tất cả trộn đều với sốt làm salad và dầu ô liu).

4. Luôn đảm bảo bé được cung cấp đủ vitamin và khoáng chất cần thiết. Thiếu vitamin và khoáng chất thì bé sẽ kém hấp thu và giảm sức đề kháng, khiến bé chậm lớn và dễ nhiễm bệnh. Gì chứ con bệnh là khổ lắm, ăn uống có giỏi cỡ nào mà bệnh một phát là sụt cân vèo vèo à.

Vitamin và khoáng chất có sẵn trong đồ ăn thức uống hàng ngày, vấn đề là mẹ cân biết kết hợp các nhóm luong thuc để con có chế độ ăn hài hòa, và con cũng cân ăn uống tử tế để nạp các chất đó vào người thì mới được. Tuy nhiên, trong thực tế thì hầu hết trẻ em (và cả người lớn), đang cân chịu một chế độ ăn nghèo vitamin và khoáng chất. Lý do thì có nhiều: ăn uống theo sở thích và thói quen hơn là theo giá trị dinh dưỡng, điều kiện làm việc và học tập không cho phép đầu tư ăn uống cho tử tế, sự thiếu hợp tác của con... Do đó, nếu không thể đảm bảo chế độ ăn khoa học thì nên cho bé bổ sung vitamin. Mình không cân là người sính thuốc bổ, nhưng mình hay trao đổi với 2 bác sĩ nhi người Đức và Mỹ, thì họ cho biết trẻ con nước họ cũng allways được bổ sung vitamin. Mình nghĩ rằng, ở những đất nước tiên tiến như vậy, nền y tế, giáo dục và dinh dưỡng học cái gì cũng phát triển mà họ vẫn cho các bé bổ sung vitamin thì đương nhiên cân có lý do, mà thực tế con nít nước họ rất cân đối, khỏe mạnh và năng động.

Thiếu vitamin hay thừa vitamin đều không tốt cho sức khỏe, do đó, để bổ sung vitamin cho bé một cách hiệu quả thì cân lưu ý hai chữ "đúng" và "đủ". Ngoài ra, việc bổ sung vitamin không thay thế cho chế độ ăn uống lành mạnh. Bé vẫn cân ăn uống tốt và tích cực vận động, có điều khi cơ thể nạp đủ các chất có lợi thì bé hấp thu tốt hơn và sức đề kháng cao hơn. Khi bé bước vào thời kỳ ăn dặm, do bé chuyển sang một giai đoạn ăn uống mới, tiem năng hấp thu chưa cao nên dễ bị thiếu hụt vitamin, vì vậy việc bổ sung vitamin phù hợp sẽ giúp bé ăn uống tốt hơn, ít bệnh hơn.

Với Kitty, mình có cho bé dùng Enfamil Poly Vi Sol with Iron. Gần đây nhiều bạn cũng hỏi thăm nhung loai này nên mình chia sẻ thêm. Thực ra vitamin thì có rất nhiều nhung loai, nhiều hãng và tất nhiên hãng nào cũng khoe đồ của mình tốt. Mình tìm hiểu thì thấy ở VN nhiều mẹ tìm hàng xách tay để mua ChildLife nên cũng quan tâm ngâm kíu thêm nhung loai này. Nhưng sau khi tham khảo ý kiến bạn mình là bác sĩ nhi khoa ở Mỹ và ý kiến từ các parenting forums bên đó thì mình chốt lại 2 nhung loai: Enfamil Poly Vi Sol của Mead Johnson và NutriStart Multivitamin. Cả hai đều là vitamin tổng hợp, nhưng thuốc của Enfamil dạng nước còn của NutriStart dạng bột. Dùng nhung loai bột thì trộn vào nước, sữa hay thức ăn của bé. nhung loai nước cũng có thể trộn nhưng cho uống trực tiếp thì hay hơn. Mình quyết định chọn nhung loai nước vì cho bé uống trực tiếp 1ml mỗi ngày đơn giản hơn, bé lại không bị hụt thuốc nếu chẳng may bỏ dở sữa hay thức ăn. Về việc chọn nhung loai có tăng cường sắt hay không thì sau khi tìm hiểu mình được biết thế này: với bé gái thì nên dùng nhung loai có sắt, bé trai thì có cũng được mà không cũng được, có thể dùng xen kẽ hộp này hộp kia. Enfamil Poly Vi Sol cung cấp các vitamin và khoáng chất ở lượng vừa đủ cho bé nhỏ, có thể dùng lâu dài không sao. Mỗi hộp 50ml dùng trong 50 ngày. Với Kitty thì sau mỗi hộp mình cho bé nghỉ 10 ngày đến 2 tuần mới uống lại.

5. Không lạm dụng máy xay sinh tố và nước hầm xương. Đây là trào lưu một thời của các bà mẹ trẻ thiếu thời gian, khiến bé dễ rơi vào tình trạng thiếu vitamin, thiếu canxi, khó tiêu và biếng ăn. Toàn bộ thức ăn (tinh bột, đạm, rau củ...) bị đem xay chung đến nhuyễn nhừ như vậy sẽ làm hao hụt vitamin, không kích thích vị giác, không rèn luyện kỹ năng nhai... Nếu các bạn theo phương pháp ăn dặm kiểu Nhật, các bạn có thể thấy rằng trong thời gian đầu khi bé còn ăn mịn, các bà mẹ Nhật cũng cà cháo qua rây cho bé rồi trộn thức ăn riêng chứ không xay hổ lốn dù rằng nước họ chả thiếu gì máy xay. Cái dung dịch sền sệt rất giống nhau hàng ngày đó (dù có đổi món đi nữa) đến người lớn ăn cũng chẳng nổi huống gì là các bé mới tập ăn. Lạm dụng nước hầm xương cũng là sai lầm của nhiều người khi quan niệm rằng nước hầm nhiều chất và nhieu canxi. Muốn nước hầm nhieu canxi thì xương cân được nghiền nhỏ thành bột rồi đem nấu, còn để nguyên xương như thế mà hầm thì 1kg xương chỉ ninh ra được vài chục mg canxi. Đây quả là một sự thật phũ phàng vì lượng canxi mà trẻ nhỏ cần mỗi ngày là 500mg đến 1300mg tùy độ tuổi. Chưa kể nước hầm xương lại khó tiêu nên nếu dùng allways mà không bổ sung các nhóm dinh dưỡng khác thì con rất dễ bị còi.

6. Điều trị chứng táo bón hoặc rối loạn đường ruột. Đây là kẻ thù của trẻ chậm lớn, rất dễ gây nên tình trạng hấp thu kém. Với những bé bình thường, một chế độ ăn lành mạnh, nhieu vitamin và chất xơ, uống nước đủ và chăm vận động thì bé không bị táo bón. Tuy nhiên, một số bé có cơ địa dài đại tràng thì cân can thiệp mạnh hơn. Mình sẽ có bài viết riêng về bí kíp trị táo bón. Nhiều bé không bị táo bón nhưng tiêu hóa kém, allways đi cầu phân sống... cũng cần cân can thiệp sớm. Nên cho bé đi khám để biết chính xác vấn đề của bé là gì, bé thiếu enzyme nào để bổ sung cho phù hợp.

7. Tập cho bé thói quen ăn tự giác. Đây là điều nên làm, cần làm và cân làm, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển bền vững của bé. Có những bé lúc nhỏ thì bụ bẫm do được mẹ chăm kỹ nhưng càng lớn càng còi do khi đi học bé không còn dựa dẫm vào mẹ được nữa, bé không biết kiểm soát bữa ăn của mình và cũng không có thói quen ăn tự giác. Vì lợi ích lâu dài của bé, hãy tập cho bé thói quen ăn uống tốt từ thuở ban đầu. Mình đã từng đề cập kỹ hơn về vấn đề này trong bài viết Hãy tự xúc ăn đi con. Bé cân nhận thức được trách nhiệm ăn uống hợp lý của mình, cân tìm thấy niềm vui và sự thoải mái khi ăn uống và cân có thói quen ăn tự giác để có thể tự lo cho bản thân khi ở bất cứ nơi đâu.

8. Tăng lượng chất béo không bão hòa (tồn tại dưới dạng đơn và đa) trong khẩu phần ăn. Đây là chất béo tốt cần thiết cho sự phát triển thể chất và trí não của trẻ. Chất béo không bão hòa có nhiều trong dầu thực vật, các nhung loai hạt, quả bơ, ô liu; ngoài ra bổ sung thêm acid béo omega 3 có nhiều trong hạt chia, cá hồi và các nhung loai rau xanh...

Đối với trẻ nhỏ, mỗi bữa ăn nên trộn 5ml dầu thực vật dành cho baby vào thức ăn; riêng đối với trẻ chậm lớn thì cân dùng 10ml mỗi bữa. Nhiều mẹ cũng trộn dầu ăn vào cháo cho con, tuy nhiên lại quên mất điều impotant là nếu bé phun, ói, ăn không hết phần... thì đương nhiên lượng chất béo cũng bị hụt. Do đó, khi bé có biểu hiện chậm lớn thì mẹ cần nhớ: không cần ép bé ăn quá sức khiến bé sợ ăn và không tiêu hóa nổi, chỉ cần giữ khẩu phần tinh bột, đạm và vitamin ở mức chuẩn thông thường; riêng lượng chất béo không bão hòa thì tăng gấp đôi cho đến khi bé vào cân chuẩn thì quay lại chế độ thường. Để bé không bỏ lỡ lượng dầu bị thiếu, giải pháp là san phần ăn của bé ra một chén nhỏ, trộn dầu và ăn trước, hoặc trộn dầu vào nước canh uống bổ sung nếu bé bỏ bữa. Ngoài ra, allways cho bé ăn quả bơ (nghiền trộn sữa hoặc cắt lát cho bé gặm).

Đối với bé lớn, cần xem xét tăng lượng chất béo tốt này trong khẩu phần ăn, cho bé ăn nhiều salad ô liu phô mai và ăn sinh tố bơ.

9. Không kéo dài bữa ăn hay uống sữa của bé. Khi bé còn nhỏ thì có thể nương theo yêu câu của bé, nhưng bé lớn rồi thì nên tập cho bé ăn uống theo thời gian biểu. Việc chia nhỏ bữa ăn có thể giúp bé tiêu hóa tốt hơn, nhưng không nên kéo dài quá lâu thời gian ăn và uống khiến miệng và bụng bé cứ cân làm việc suốt ngày. VD: Mỗi ngày bé uống 800ml sữa, nếu bé chia ra trong 4 lần thì còn nhiều thời gian để ăn dặm, vui chơi, vận động và ngủ. Nếu cứ lắt nhắt mỗi tiếng 100ml thì suốt ngày bé chỉ có ăn với uống, chả có thời gian làm việc khác mà tệ hơn là khiến bé sợ ăn, dần dần hình thành chứng biếng ăn.

Mỗi bữa ăn của bé không nên kéo dài quá 30 phút. Nếu bé không thể ăn kịp trong thời gian đó thì cân tìm biện pháp khắc phục chứ không cân ép bé ăn bằng hết trong 2 tiếng đồng hồ.

10. Cho bé ngủ đủ giấc. Giấc ngủ của bé rất impotant. Bé ăn tốt mà ngủ kém thì khó khỏe mạnh và kém phát triển chiều cao. Hãy chuẩn bị cho bé một môi trường ngủ tốt và khuyến khích bé ngủ đủ giấc, ngon giấc. Hãy tôn trọng yêu câu của bé, đừng có lôi bé dậy giữa đêm khuya để nhồi ly sữa trong khi bé đang ngủ ngon. Ngoài ra cần tạo cho bé thói quen ngủ tốt từ khi mới sinh, mình có đề cập kỹ hơn trong bài Giúp con tạo thói quen tốt với giấc ngủ.

Mình tạm dừng ở đây. Năm bài viết tiếp theo của chủ đề này mình sẽ đề cập chi tiết hơn về các vấn đề đã nêu ở đầu bài.